Rabu, 04 September 2024

komorbididade hosi moras tropikál (MORAS LEPRA) ne'ebé la tau matan no kondisaun saúde mentál sira

 komorbididade hosi moras tropikál (MORAS LEPRA)  ne'ebé la tau matan no kondisaun saúde mentál sira

NTDs maka moras sira ne'ebé hada'et no la hada'et, dala barak hada'et hosi vetor, ne'ebé akontese iha nasaun tropikál no subtropikál 150. OMS agora daudaun rekoñese kondisaun ka grupu kondisaun 20 hanesan NTDs (Aneksu 1). Moras sira-ne'e afeta ema liu biliaun ida iha mundu tomak no kusta ekonomia sira ne'ebé dezenvolve hela biliaun dolar kada tinan. Populasaun sira ne’ebé moris iha kiak nia laran, laiha asesu adekuadu ba bee, saneamentu no servisu saúde no sira ne’ebé iha kontaktu besik ho vetor infesiozu sira, animál doméstiku no pekuária mak afetadu liu.

Kondisaun saúde mentál (i.e., moras mentál, neurolójiku no uza substánsia, risku suisídiu no defisiénsia psikososiál, kognitiva no intelektuál asosiadu) kontribui maka'as ba todan globál moras nian. Agora daudaun, kalkula ema biliaun 1.1 maka afetadu iha mundu tomak, no todan ne'e aumenta beibeik. Saúde mentál no kondisaun saúde mentál eziste iha kontinuum ida ne'ebé varia hosi moris-di'ak mentál ba susar kmaan, temporáriu ba kondisaun krónika, progresiva, no defisiente maka'as.

Ø  Sofrimentu psikolójiku kompostu hosi preokupasaun, tauk, tristeza no inseguransa ne'ebé dala barak ema sira ho NTD esperiénsia no estigma asosiadu. Ida-ne'e bele rezulta iha redusaun funsionamentu sosiál no auto-izolamentu.

Ø  Kondisaun saúde mentál sira karakteriza ho mudansa sira iha hanoin, persesaun, emosaun ka hahalok ne'ebé afeta relasaun sira no abilidade atu hala'o papél sosiál sira ne'ebé hein no bele kauza defisiénsia funsionál ne'ebé signifikativu. Ezemplu balu inklui depresaun, ansiedade, uza alkol ne'ebé prejudisiál no substánsia psikoativu sira seluk.

Ø  Defisiénsia psikososiál refere ba interasaun entre defisiénsia ne'ebé kauza hosi kondisaun saúde mentál no barreira sira ba partisipasaun iha sosiedade ne'ebé esperiénsia hosi ema barak ho kondisaun sira-ne'e.

NTD sira maka motór prinsipál sira ba moras mentál iha ema afetadu sira, sira nia família no sira nia kuidadu-na'in sira. Tanba moras króniku, deskonfortu, funsionamentu ne'ebé redús, no estigma, ema sira ho NTD iha risku aas ba kondisaun saúde mentál, no sira dala barak sita saúde mentál hanesan prioridade. Dokumentu ida-ne'e aborda forma sira moras mentál nian ne'ebé komún liu iha ema sira ho NTD: sofrimentu psikolójiku, izolamentu sosiál, depresaun, ansiedade, uza alkol no substánsia psikoativu sira seluk ne'ebé prejudisiál no ideasaun suisídiu. Porezemplu, iha ema sira ho filariase linfátika, depresaun kalkula katak kuaze dala rua todan totál moras nian (ne'ebé sukat iha tinan moris ne'ebé ajusta ba defisiénsia), hosi millaun 2.78 to'o 5.09) (1). Ema barak ho moras-lepra hetan ansiedade, depresaun, susar psikolójiku, izolamentu no hanoin atu oho-an. Leishmaniasis kutánea, onchocerciasis no envenenamentu husi samea tata dalabarak iha ligasaun ho ansiedade, depresaun no susar psikolójiku.





IMPAKTU SOSIÁL

Kombinasaun husi NTDs no kondisaun saúde mentál kauza sofrimentu ba ema millaun resin no afeta desproporsionalmente ema kiak liu iha nasaun sira ho rendimentu ki'ik no médiu. Ema sira ne'ebé hasoru daudaun ona adversidade sosiál oioin ka kondisaun sira ne'ebé maka'as liu iha tendénsia atu sai afetadu liu. Adisionalmente, estigma ne'ebé hale'u NTDs no kondisaun saúde mentál bele hamosu diskriminasaun no eskluzaun sosiál, ne'ebé aumenta tan sofrimentu hosi indivíduu sira no sira nia família. Longu prazu defisiénsia, pobreza no dezempregu forma sírkulu viziózu ida no reforsa sofrimentu no impaktu ekonómiku ba ema afetadu sira, sira-nia família, komunidade no sistema saúde sira.

kONTINUA................................

Tidak ada komentar:

Posting Komentar

Advocacy

  25/02/2025 Ekipa AEAL-TL halao Aktividade koordenasaun no Stabelesemento program AEAL-TL nian iha Munisipio Aileu ho Autoridade Munisipio...