Selasa, 17 September 2024

Programa Reabilitasaun Moras Lepra atu Hadia Kualidade Moris Pasiente Lepra nian

 

Programa Reabilitasaun Moras Lepra atu Hadia

Kualidade Moris Pasiente Lepra nian


Kualidade moris tuir OMS:

Kualidade moris maka ema ida nia persesaun kona-ba sira nia pozisaun iha moris moris iha kontextu kultura no sistema valor nebe sira moris ba no moris iha relasaun ho objetivu moris nian. Esperansa sira, padraun sira no Foku husi sira nia moris inklui dimensaun luan oioin, maka hanesan:

Saúde fíziku, saúde psikolójiku, relasaun sosiál no ambiente

Reabilitasaun Médika

Se ida-ne'e kazu ida ne'ebé maka sedu, esforsu sira reabilitasaun nian. Tratamentu médiku maka preventivu liu defisiénsia. Se kazu ne'e la'o ba oin, koko reabilitasaun ne'e foka ba prevensaun ba defisiénsia no mantein kapasidade sira funsaun sira seluk. 

 1. Fizioterapia: ho objetivu atu rekuperasaun no manutensaun funsaun nervu no muskulár liuhosi movimentu ezersísiu lubuk ida no asaun radiasaun, nst.

2. Ortopétika prostétika: halo ferramenta ajuda nian ne'ebé muda isin no funsaun korporál sira.

3. Terapia okupasionál: ajuda atu nune’e pasiente bele hafasil halao nia funsaun másimu atu sai independente iha moris loroloron nian.




                          Ekipa AEAL-TL nian fasilita Self-Care Treining ba prevensaun difisiensia


Reabilitasaun Psikolojia

1. Konsellu/Konseling

2. Orientasaun mentál/espirituál


                                    Konsellu/Konseling ba Tratamento iha Pasiente nia Hela Fatin

Reabilitasaun Sosiál

  1. Edukasaun saúde ba sosiedade kona-ba: lepra no tratamentu, Komplikasaun sira, porezemplu neurite no nia reasaun sira akontese beibeik tebes durante prosesu tratamentu no hafoin tratamentu kompleta ona, Partisipasaun sosiedade iha kontra-medida sira lepra.
  2. Akonsellamentu ba pasiente lepra Obra sira Reabilitasaun nian Treinamentu ba abilidade sira (formasaun profisionál)

                                          Fasilita Edukasaun saúde ba sosiedade iha Baucau


Hakerek husi 
Media Officer AEAL-TL
+670 77854220



Kamis, 05 September 2024

Self-Care Training/Kuidado A'an Ba Pasiente Lepra Hodi Prevene Difisiensia Grave Husi Moras Lepra

 Kuidadu-an/ Self Care ba Prevensaun Difisiensia

Kanek lepra, ulsera, no estragu ba nervu sira ezije sira ne'ebé afetadu atu kuidadu sira-nia an rasik. Ekipa AEAL-TL fornese ba ema sira ho koñesimentu, abilidade sira, no rede apoiu sira ne'ebé sira presiza atu tau matan ba sira-nia an rasik.


Ekipa AEAL-TL Fasilita Treinamento Self-Care 
ba Pasiente sira hodi Prevene difisiensia husi Moras Lepra

Moras Lepra maka moras ida ne'ebé jestaun ho kuidadu ba sintoma sira bele halo diferensa boot ba esperiénsia ema sira ne'ebé afetadu hosi moras ne'e. Bainhira iha atrazu/tarde iha diagnóstiku no tratamentu ba moras-lepra, bele akontese estragu ba nervu no tuirmai bele sai defisiénsia ne'ebé todan.

 Self-Care/ Kuidado A'an Importante, tanba ne’e, atu ajuda ema sira ne’ebé afetadu ho moras lepra atu tau matan ba sira-nia an rasik, la presiza hein servisu nain saude e  médiku sira atu vizita sira, ka pasiente sira tenke halo viajen ba ospitál sira hodi hetan tratamentu.

Formador no Ekipa Hanorin Hela Pasiente ne'ebe maka hetan
kanek iha ain, oinsa bele kuidado ba Ain atu labele sai Difisiensia

Self-Care/Kuidadu-an rasik ekipa ema sira ne'ebé afetadu ho moras-lepra ho koñesimentu ne'ebé sira presiza atu kuidadu sira-nia an rasik

Kuidadu-an rasik maka sai hanesan sentru ba AEAL-TL nia programa ida ba prevensaun difisiensia husi moras lepra iha Timor Leste. Jestaun kanek ne'ebé loos, dispozitivu asisténsia sira no téknika preventiva sira seluk bele ajuda pasiente sira ho lepra atu jere sira nia defisiénsia no prevene defisiénsia sira-ne'e atu sai aat liután. Ida-ne'e bele organiza iha nivel individuál ka iha grupu, iha ne'ebé ema sira hetan hanorin kona-ba rutina loroloron nian, hanesan:

  1. Uza métodu preventivu sira bainhira hala'o atividade moris loroloron nian (ezemplu, uza hena bainhira foti panela manas ka piska matan beibeik atu prevene Matan maran);
  2. Inspesaun no tratamentu ba kanek no infesaun sira ne'ebé la sente tanba estragu nervozu/Uat;
  3. Hamoos, tau mina no kuidadu ain no liman sira hodi evita kulit maran no rahun;
  4. Ezersísiu sira alongamentu nian hodi prevene toos no kontratura sira
                                            Kuidadu Ba Liman hodi Evita Kontraktur/Tos iha Liman

Benefísiu sira hosi grupu sira kuidadu-an nian

Iha Grupu Kuidadu A'an/Self-Care, partisipante individuál sira iha responsabilidade hodi jere sira nia kondisaun rasik, maibé sira mós hetan apoiu no responsabilidade ba partisipante sira seluk, hodi fó apoiu ba malu. Ne'e di'ak iha konta lubuk ida. Ida-ne'e trata ho kanek sira sedu nune'e ikusmai bele hamenus difisiensia husi moras lepra. Ida-ne'e fó kbiit ba ema atu atua tuir sira nia interese di'ak liu (maske stigma koko atu nega sira). No ida-ne'e signifika katak ospitál sira bele dirije rekursu sira ba nesesidade sira seluk. Ida-ne'e mós signifika katak ema sira ne'ebé afetadu ho moras lepra bele asesu ba apoiu lahó gastu no inkonveniente atu halo viajen ba ospitál. Ida-ne'e importante liuliu ba ema sira ne'ebé hela iha area remotas sira ne'ebé dook husi centro da Saude.


Dili, 05/09/2024

Hakerek Husi

J.Costa Dos Santos




Rabu, 04 September 2024

komorbididade hosi moras tropikál (MORAS LEPRA) ne'ebé la tau matan no kondisaun saúde mentál sira

 komorbididade hosi moras tropikál (MORAS LEPRA)  ne'ebé la tau matan no kondisaun saúde mentál sira

NTDs maka moras sira ne'ebé hada'et no la hada'et, dala barak hada'et hosi vetor, ne'ebé akontese iha nasaun tropikál no subtropikál 150. OMS agora daudaun rekoñese kondisaun ka grupu kondisaun 20 hanesan NTDs (Aneksu 1). Moras sira-ne'e afeta ema liu biliaun ida iha mundu tomak no kusta ekonomia sira ne'ebé dezenvolve hela biliaun dolar kada tinan. Populasaun sira ne’ebé moris iha kiak nia laran, laiha asesu adekuadu ba bee, saneamentu no servisu saúde no sira ne’ebé iha kontaktu besik ho vetor infesiozu sira, animál doméstiku no pekuária mak afetadu liu.

Kondisaun saúde mentál (i.e., moras mentál, neurolójiku no uza substánsia, risku suisídiu no defisiénsia psikososiál, kognitiva no intelektuál asosiadu) kontribui maka'as ba todan globál moras nian. Agora daudaun, kalkula ema biliaun 1.1 maka afetadu iha mundu tomak, no todan ne'e aumenta beibeik. Saúde mentál no kondisaun saúde mentál eziste iha kontinuum ida ne'ebé varia hosi moris-di'ak mentál ba susar kmaan, temporáriu ba kondisaun krónika, progresiva, no defisiente maka'as.

Ø  Sofrimentu psikolójiku kompostu hosi preokupasaun, tauk, tristeza no inseguransa ne'ebé dala barak ema sira ho NTD esperiénsia no estigma asosiadu. Ida-ne'e bele rezulta iha redusaun funsionamentu sosiál no auto-izolamentu.

Ø  Kondisaun saúde mentál sira karakteriza ho mudansa sira iha hanoin, persesaun, emosaun ka hahalok ne'ebé afeta relasaun sira no abilidade atu hala'o papél sosiál sira ne'ebé hein no bele kauza defisiénsia funsionál ne'ebé signifikativu. Ezemplu balu inklui depresaun, ansiedade, uza alkol ne'ebé prejudisiál no substánsia psikoativu sira seluk.

Ø  Defisiénsia psikososiál refere ba interasaun entre defisiénsia ne'ebé kauza hosi kondisaun saúde mentál no barreira sira ba partisipasaun iha sosiedade ne'ebé esperiénsia hosi ema barak ho kondisaun sira-ne'e.

NTD sira maka motór prinsipál sira ba moras mentál iha ema afetadu sira, sira nia família no sira nia kuidadu-na'in sira. Tanba moras króniku, deskonfortu, funsionamentu ne'ebé redús, no estigma, ema sira ho NTD iha risku aas ba kondisaun saúde mentál, no sira dala barak sita saúde mentál hanesan prioridade. Dokumentu ida-ne'e aborda forma sira moras mentál nian ne'ebé komún liu iha ema sira ho NTD: sofrimentu psikolójiku, izolamentu sosiál, depresaun, ansiedade, uza alkol no substánsia psikoativu sira seluk ne'ebé prejudisiál no ideasaun suisídiu. Porezemplu, iha ema sira ho filariase linfátika, depresaun kalkula katak kuaze dala rua todan totál moras nian (ne'ebé sukat iha tinan moris ne'ebé ajusta ba defisiénsia), hosi millaun 2.78 to'o 5.09) (1). Ema barak ho moras-lepra hetan ansiedade, depresaun, susar psikolójiku, izolamentu no hanoin atu oho-an. Leishmaniasis kutánea, onchocerciasis no envenenamentu husi samea tata dalabarak iha ligasaun ho ansiedade, depresaun no susar psikolójiku.





IMPAKTU SOSIÁL

Kombinasaun husi NTDs no kondisaun saúde mentál kauza sofrimentu ba ema millaun resin no afeta desproporsionalmente ema kiak liu iha nasaun sira ho rendimentu ki'ik no médiu. Ema sira ne'ebé hasoru daudaun ona adversidade sosiál oioin ka kondisaun sira ne'ebé maka'as liu iha tendénsia atu sai afetadu liu. Adisionalmente, estigma ne'ebé hale'u NTDs no kondisaun saúde mentál bele hamosu diskriminasaun no eskluzaun sosiál, ne'ebé aumenta tan sofrimentu hosi indivíduu sira no sira nia família. Longu prazu defisiénsia, pobreza no dezempregu forma sírkulu viziózu ida no reforsa sofrimentu no impaktu ekonómiku ba ema afetadu sira, sira-nia família, komunidade no sistema saúde sira.

kONTINUA................................

Advocacy

  25/02/2025 Ekipa AEAL-TL halao Aktividade koordenasaun no Stabelesemento program AEAL-TL nian iha Munisipio Aileu ho Autoridade Munisipio...